"गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!" ही घोषणा ऐकली की आपल्या डोळ्यासमोर उभा राहतो महाराष्ट्राचा सर्वात लाडका आणि उत्साहाचा सण - गणेशोत्सव. भाद्रपद महिन्यात येणारा हा सण केवळ एक धार्मिक उत्सव नाही, तर तो आहे महाराष्ट्राच्या एकतेचे आणि आनंदाचे प्रतीक.
सार्वजनिक गणेशोत्सवाची परंपरा
घराघरात गणेशाची पूजा पूर्वीपासूनच केली जात होती, पण या सणाला सार्वजनिक रूप दिले लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी. १८९३ साली, ब्रिटिश राजवटीत, लोकांना एकत्र आणण्यासाठी आणि त्यांच्या मनात स्वातंत्र्याची भावना जागवण्यासाठी टिळकांनी 'सार्वजनिक गणेशोत्सवाची' सुरुवात केली. यामुळे हा सण घरापुरता मर्यादित न राहता, तो संपूर्ण समाजाचा झाला.
उत्सवाचे स्वरूप
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी 'बाप्पां'च्या मूर्तीची स्थापना केली जाते. त्यानंतर दहा दिवस घरात आणि सार्वजनिक मंडळांमध्ये सकाळ-संध्याकाळ आरत्या, भजन आणि पूजा-अर्चा यांचा जल्लोष असतो. गणपतीला मोदकांचा नैवेद्य दाखवला जातो. रस्त्यांवर रंगीबेरंगी सजावट, रोषणाई आणि उत्साही वातावरण असते. दहा दिवसांनी, 'अनंत चतुर्दशी'ला, जड अंतःकरणाने पण पुढच्या वर्षी परत येण्याच्या आशेने बाप्पांच्या मूर्तीचे विसर्जन केले जाते.
बदलता काळ आणि जबाबदारी
आज गणेशोत्सवाचे स्वरूप खूप बदलले आहे. मोठमोठे मंडप, स्पर्धा आणि डीजेच्या तालावर नाच-गाणी यांनी उत्सवाला एक वेगळे रूप दिले आहे. पण या उत्साहात आपण आपली सामाजिक आणि पर्यावरणविषयक जबाबदारी विसरता कामा नये. प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्तींमुळे होणारे जलप्रदूषण ही एक गंभीर समस्या आहे. सुदैवाने, आज अनेक लोक 'इको-फ्रेंडली' म्हणजे शाडूच्या मातीच्या मूर्ती वापरण्यावर भर देत आहेत. हा एक खूप सकारात्मक बदल आहे.
गणेशोत्सव हा आपल्या श्रद्धेचा, कलेचा आणि एकजुटीचा सण आहे. चला, हा सण साजरा करताना पर्यावरणाची काळजी घेऊया आणि लोकमान्य टिळकांना अभिप्रेत असलेला एकतेचा संदेश जपूया.
No comments:
Post a Comment