अरुण कोलटकर यांची 'जेजुरी': आधुनिकतेच्या नजरेतून पाहिलेली जुनी श्रद्धा
जेजुरीची वारी आणि तिथला गदारोळ, कोलटकरांनी त्यांच्या कवितेतून एका वेगळ्याच रूपात मांडला आहे – जिथे श्रद्धा आणि तर्क यांचा संघर्ष आणि संगम दोन्ही घडतो.
उपरोधातून दिसणारे सत्य
अरुण कोलटकर हे जागतिक कीर्तीचे कवी. त्यांची 'जेजुरी' ही कवितासंग्रह म्हणजे खंडोबाच्या देवळाची एक आधुनिक सफर आहे. ते जेजुरीला एखाद्या भाविकाच्या नजरेतून न बघता, एका तटस्थ निरीक्षकाच्या नजरेतून बघतात. तिथले दगड, तिथल्या भिंती आणि तिथले भिकारी या सर्वांतून त्यांना एक वेगळीच भक्ती जाणवते. उपरोधाच्या माध्यमातून ते मानवी श्रद्धेचे सखोल दर्शन घडवतात.
वास्तवाचा स्वीकार
कोलटकरांच्या कवितेत जेजुरीतील अव्यवस्था, तिथला अस्वच्छ परिसर आणि देवाच्या नावाने चालणारा व्यापार यावर सूचक भाष्य आहे. हे भाष्य आपल्याला विचार करायला लावते की आपण आपली धार्मिक स्थळे कशी राखली आहेत. आधुनिकता म्हणजे केवळ जुन्याचा त्याग नव्हे, तर जुन्यातील जे वास्तव आहे ते स्वीकारून त्यात बदल करणे, असा विचार कोलटकर मांडतात.
शब्दांचे जागतिक साम्राज्य
या कवितासंग्रहाने मराठी आणि इंग्रजी साहित्यात एक नवे स्थान निर्माण केले. जेजुरीसारख्या एका स्थानिक धार्मिक स्थळाला त्यांनी जागतिक साहित्याच्या नकाशावर नेऊन ठेवले. हे साहित्याचे एक वेगळे साम्राज्य आहे, जिथे भाषा आणि संस्कृतीच्या सीमा ओलांडून मानवी अनुभवांची मांडणी केली जाते.
कोलटकरांच्या 'जेजुरी'तून मिळणारे धडे:
- श्रद्धेकडे बघताना डोळसपणे पाहायला शिका.
- आपल्या संस्कृतीतील विरोधाभास समजून घ्या.
- कलेचा वापर करून सामान्यांत असामान्य शोधण्याचा प्रयत्न करा.
चला, साहित्याच्या या वेगळ्या चष्म्यातून आपण आपल्या संस्कृतीला पुन्हा एकदा पाहूया!