बॉम्बे असोसिएशन: आधुनिक महाराष्ट्रातील राजकीय जागृतीचे पहिले पाऊल
भारतीय जनतेच्या मागण्या इंग्रजांसमोर संघटितपणे मांडणारी पहिली राजकीय संस्था म्हणजे 'बॉम्बे असोसिएशन'.
लोकशाही हक्कांची जाणीव
१८५२ मध्ये स्थापन झालेल्या बॉम्बे असोसिएशनने भारतीयांना पहिल्यांदा राजकीय व्यासपीठ मिळवून दिले. नाना शंकरशेट आणि दादाभाई नवरोजी यांच्यासारख्या नेत्यांनी या संस्थेच्या माध्यमातून इंग्रजी राजवटीतील त्रुटींवर बोट ठेवले. त्यांनी भारतीयांना सरकारी नोकऱ्यांमध्ये स्थान मिळावे आणि करांचा बोजा कमी व्हावा, अशा मागण्या केल्या. हे लोकशाही मार्गाने हक्क मागण्याचे पहिले मोठे पाऊल होते.
संघटनात्मक कार्याचा पाया
राजकीय जागृती ही सुद्धा एक मोठी समाजसुधारणाच होती. बॉम्बे असोसिएशनने शिकवले की, जर आपण संघटित झालो तर आपण कोणत्याही सत्तेला प्रश्न विचारू शकतो. या संस्थेने आधुनिक महाराष्ट्रातील पुढच्या सर्व राजकीय चळवळींचा पाया रचला. मुंबईतील सुशिक्षित वर्गाने एकत्र येऊन देशाच्या भविष्याचा विचार करणे, ही त्या काळातील एक मोठी क्रांती होती.
देशप्रेम
या संस्थेच्या नेत्यांच्या मनात आपल्या देशाबद्दल आणि इथल्या लोकांविषयी असलेली कळकळ ही एका भक्तीसारखीच होती. त्यांनी स्वतःच्या स्वार्थापेक्षा समाजहित आणि देशहित महत्त्वाचे मानले. कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता त्यांनी इंग्रजांच्या अन्यायकारक धोरणांविरुद्ध लढा दिला.
बॉम्बे असोसिएशनच्या कार्यापासून काय शिकावे:
- न्याय मिळवण्यासाठी संघटित प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.
- आपल्या हक्कांप्रती जागरूक राहा आणि ते सनदशीर मार्गाने मागा.
- सुशिक्षित वर्गाने समाजाच्या प्रश्नांत पुढाकार घेणे गरजेचे आहे.
चला, संघटित होण्याच्या या महान वारशाला आपण पुढे नेऊया!