महाराष्ट्रातील 'लिंगायत' संप्रदाय: समता आणि श्रमप्रतिष्ठेचा विचार

लिंगायत: जिथे कार्य हेच कैलास आहे

"महात्मा बसवेश्वरांनी १२ व्या शतकात दिलेला 'कायकवे कैलास' (काम हेच कैलास) हा विचार आजही महाराष्ट्राच्या समाजमनात रुजलेला आहे."

कर्तव्य

लिंगायत संप्रदाय हा महाराष्ट्राच्या विशेषतः दक्षिण आणि मराठवाडा भागातील महत्त्वाचा भाग आहे. या संप्रदायाची भक्ती ही केवळ उपासनेपुरती मर्यादित नसून ती 'कष्टावर' आधारित आहे. महात्मा बसवेश्वरांनी शिकवले की, प्रामाणिकपणे केलेले काम हेच देवाचे रूप आहे. त्यांनी जातीभेदाला थारा दिला नाही आणि स्त्रियांना 'अनुभव मंटप' या पहिल्या संसदेत बरोबरीचे स्थान दिले.

लोकशाही

लिंगायत संप्रदायाने १२ व्या शतकातच समतावादी विचारांचे एक साम्राज्य उभे केले होते. त्यांनी 'इष्टलिंग' धारण करून प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःचा उद्धार स्वतःच करण्याची संधी दिली. कोणत्याही मध्यस्थाची (पुरोहिताची) गरज त्यांनी नाकारली. त्यांचे 'वचन' साहित्य हे मराठी साहित्यालाही समृद्ध करणारे ठरले आहे. समतेचा हा विचार पुढे महाराष्ट्रातील अनेक समाजसुधारकांसाठी प्रेरणादायी ठरला.

प्रगतीशील

'श्रमप्रतिष्ठा' (Dignity of Labor) ही लिंगायत संप्रदायाची मोठी देणगी आहे. प्रत्येकाने कष्ट करूनच जगावे आणि त्यातील काही भाग समाजासाठी (दासोह) अर्पण करावा, ही त्यांची शिकवण आजही लागू पडते. अंधश्रद्धा निर्मूलन आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन जोपासण्यासाठी हा संप्रदाय नेहमीच अग्रेसर राहिला आहे.

लिंगायत विचारांतून मिळणारे जीवनपाठ:

• आपल्या कामावर प्रेम करा, तेच तुमचे यश आहे.
• माणसाची जात ही त्याच्या जन्मावरून नाही, तर त्याच्या कृतीवरून ठरते.
• मिळवलेल्या संपत्तीचा वापर समाजहितासाठी करा.

समता आणि कष्टाचा हा मार्ग आपण सर्वांनी चोखाळूया!