स्वयंपाकघरातील अध्यात्म आणि विठ्ठलाचे सख्य

संत जनाबाई: स्वयंपाकघरातील अध्यात्म आणि विठ्ठलाचे सख्य

ज्या ठिकाणी आपण आपले दैनंदिन कष्ट करतो, तिथेच ईश्वराचे अस्तित्व शोधणे ही खरी भक्ती आहे. संत जनाबाईंनी त्यांच्या अभंगांतून हेच सत्य जगाला पटवून दिले.

ईश्वराशी असलेले घरगुती सख्य

संत जनाबाई या संत नामदेवांच्या घरी दासी म्हणून राहात होत्या. पण त्यांचे विठ्ठलाशी असलेले नाते हे केवळ एका भक्ताचे नव्हते, तर ते एका सख्याचे, मित्राचे होते. त्या जेव्हा दळण दळायच्या किंवा स्वयंपाक करायच्या, तेव्हा विठ्ठल स्वतः येऊन त्यांना मदत करायचा, असे त्यांचे अभंग सांगतात. "दळिता कांडिता तुज गाईन अनंता" या ओळीतून त्यांच्या कामातील अध्यात्म स्पष्ट होते. त्यांनी स्वयंपाकघरालाच एक आध्यात्मिक केंद्र बनवले.

विचारांचे स्वतंत्र साम्राज्य

त्या काळी स्त्रियांना आध्यात्मिक क्षेत्रात फारसे स्थान नव्हते, पण जनाबाईंनी आपल्या शब्दांच्या जोरावर एक वेगळे साम्राज्य उभे केले. त्यांनी विठ्ठलाला चक्क 'मायबाप' किंवा 'सखा' म्हणून हक्काने हाक मारली. त्यांची ही धाडसी भक्ती ही त्या काळातील एक मोठी सामाजिक क्रांती होती. त्यांनी सिद्ध केले की, ईश्वराच्या दरबारात लिंगभेद किंवा सामाजिक दर्जा महत्त्वाचा नसून केवळ भाव महत्त्वाचा असतो.

दैनंदिन कष्टांचा सन्मान

जनाबाईंचे आयुष्य आपल्याला शिकवते की, आपण जे काम करतो त्याकडे तुच्छतेने न बघता, त्यातच ईश्वरी चैतन्य शोधावे. कष्टाला श्रद्धेची जोड दिली की त्याचे रूपांतर आनंदाच्या उत्सवात होते. त्यांनी सामान्य माणसाला, विशेषतः स्त्रियांना, त्यांच्या घरगुती कामातच मुक्तीचा मार्ग दाखवला.

दैनंदिन जीवनासाठी काही बोध:

• आपल्या कामालाच आपली पूजा माना (Work is Worship).
• ईश्वराशी नाते जोडताना ते भीतीऐवजी प्रेमाचे आणि सख्याचे असावे.
• दैनंदिन कष्टांमध्ये आनंदाचे क्षण शोधण्याचा प्रयत्न करा.

चला, आपणही आपल्या दैनंदिन कामात जनाबाईंसारखे चैतन्य निर्माण करण्याचा प्रयत्न करूया!