छत्रपती शिवाजी महाराजांची 'आरमार' नीती: भारताच्या नौदलाचा पाया

भारतीय नौदलाचे जनक: छत्रपती शिवाजी महाराज

"ज्याचं जवळ आरमार, त्याचा समुद्र... महाराजांनी हा मंत्र ओळखून सह्याद्रीची ढाल समुद्रातही उभी केली."

सागरी स्वराज्य

महाराजांनी स्वराज्याची सीमा केवळ जमिनीपुरती मर्यादित ठेवली नाही. समुद्रावरून येणाऱ्या परकीय आक्रमकांना रोखण्यासाठी त्यांनी स्वदेशी आरमाराची निर्मिती केली. ही भक्ती आपल्या मायभूमीच्या प्रत्येक कणाबद्दल आणि थेंबाबद्दल होती. त्यांनी कोळी, भंडारी यांसारख्या स्थानिक दर्यावर्दी समाजाला एकत्र करून स्वराज्याचे सैन्य उभे केले.

समुद्राचे साम्राज्य

सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग आणि खांदेरी-उंदेरी यांसारखे जलदुर्ग हे महाराजांच्या दूरदृष्टीचे पुरावे आहेत. त्यांनी स्वतःची जहाजे बांधण्याची गोदी (Dockyard) कल्याण आणि पेण येथे सुरू केली. परकीय इंग्रज, पोर्तुगीज आणि सिद्दी यांना जरब बसवण्यासाठी महाराजांचे आरमार सज्ज असायचे. सागरी व्यापारावर आपले नियंत्रण असावे, यासाठी त्यांनी अत्यंत प्रगत रणनीती आखली होती.

स्वावलंबी सुधारणा

महाराजांनी आरमारासाठी परकीयांकडून जहाजे विकत न घेता ती स्वतः तयार करण्यावर भर दिला. ही 'आत्मनिर्भर' वृत्ती हीच खरी सुधारणा होती. स्थानिक लोकांच्या कौशल्याचा वापर करून त्यांना सन्मान देण्याची त्यांची पद्धत आजही प्रेरणादायी आहे. सागराचे रक्षण केल्याशिवाय स्वराज्य सुरक्षित राहू शकत नाही, हा विचार त्यांनी रुजवला.

आरमार नीतीतून मिळणारे धडे:

• नेहमी दूरदृष्टी ठेवा आणि भविष्यातील संकटांची तयारी करा.
• स्वदेशी साधनांचा आणि स्थानिक कौशल्याचा जास्तीत जास्त वापर करा.
• आपल्या सीमांचे रक्षण करणे हीच आपली प्रथम प्राथमिकता असावी.

समुद्राचे रक्षक आणि स्वराज्याचे नायक छत्रपती शिवाजी महाराजांना मानाचा मुजरा!