जेव्हा आपण महाराष्ट्राच्या हस्तकलेबद्दल बोलतो, तेव्हा एक नाव हमखास घेतले जाते - कोल्हापुरी चप्पल. ही केवळ एक चप्पल नाही, तर ती आहे कोल्हापूरच्या मातीचा सुगंध, कारागिरांची मेहनत आणि महाराष्ट्राच्या कणखरपणाचे प्रतीक. तिचा 'कर्र-कर्र' आवाज हि तिची खरी ओळख आहे.
शतकांची परंपरा
कोल्हापुरी चप्पल बनवण्याची कला १३ व्या शतकापासून चालत आली आहे. पूर्णपणे हाताने बनवलेली ही चप्पल तिच्या टिकाऊपणासाठी ओळखली जाते. विशेष म्हणजे, या चपला बनवण्यासाठी नैसर्गिक वनस्पतींपासून (उदा. बाभळीची साल) मिळवलेल्या रंगांनी चामडे रंगवले जाते. यात कोणत्याही रासायनिक प्रक्रियेचा वापर होत नाही.
बनवण्याची खास पद्धत
कोल्हापुरी चप्पलचे वैशिष्ट्य म्हणजे तिचे शिवणकाम. ही चप्पल धाग्याने नाही, तर चामड्याच्या पातळ वादीने (दोरीने) शिवली जाते, ज्यामुळे ती अधिक मजबूत बनते. T-आकाराची पट्टी, अंगठ्यासाठी गोल कडी आणि कधीकधी गोंड्यासारखी सजावट ही तिची खास ओळख आहे.
आरोग्य आणि फॅशन
ही चप्पल दिसायला जेवढी आकर्षक आहे, तेवढीच ती आरोग्यासाठीही चांगली मानली जाते. चामड्याची असल्याने ती शरीरातील उष्णता शोषून घेते. सुरुवातीला थोडी कडक वाटली तरी, वापरानुसार ती पायांच्या आकारात बसते आणि अधिक आरामदायी होते. आजकाल तर कोल्हापुरी चप्पल केवळ पारंपरिक वेषावरच नव्हे, तर जीन्स आणि इतर आधुनिक कपड्यांवरही फॅशन म्हणून अभिमानाने घातली जाते.
आपली जबाबदारी
आज बाजारात बनावट कोल्हापुरी चपलांची संख्या वाढली आहे. 'कोल्हापुरी चप्पल'ला भौगोलिक ओळख (GI Tag) मिळाली आहे, जी तिची मौलिकता दर्शवते. त्यामुळे, खरी कोल्हापुरी चप्पल खरेदी करून आपण या कलेला आणि पिढ्यानपिढ्या हे काम करणाऱ्या कारागिरांना पाठिंबा दिला पाहिजे.
चला, हा पायांमधला महाराष्ट्राचा अभिमान जपूया आणि या पारंपरिक कलेला प्रोत्साहन देऊया.