कोल्हाटी आणि डोंबारी: जिवाची बाजी लावणारी कला
"उंच दोरीवर चालणारी ती चिमुरडी आणि ढोलकीच्या तालावर कसरती करणारे तरुण... ही केवळ कला नाही, तर तो एका परंपरेचा संघर्ष आहे."
कलेची भक्ती
महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात कोल्हाटी आणि डोंबारी समाज आपल्या खेळांनी सर्वांचे मनोरंजन करतो. त्यांची भक्ती ही त्यांच्या शरीरसाधनेवर आणि कलेवर आहे. अत्यंत कठीण कसरती करताना ते ज्या एकाग्रतेने काम करतात, ती एखाद्या साधनेपेक्षा कमी नाही. त्यांच्या खेळांतून आणि गाण्यांतून महाराष्ट्राच्या मातीतील रांगडेपणा आणि चपळता दिसून येते.
लोककलेचे साम्राज्य
या भटक्या जमातींनी महाराष्ट्राच्या लोककलेत, विशेषतः लावणी आणि तमाशात मोठे योगदान दिले आहे. त्यांच्याकडे असलेल्या शारीरिक कौशल्यामुळे ते कोणत्याही संकटावर मात करण्याची जिद्द बाळगतात. हे कलाकार म्हणजे आपल्या संस्कृतीचे चालते-बोलते दूत आहेत. पण आजच्या आधुनिक युगात ही कला लोप पावत आहे, ही चिंतेची बाब आहे.
सांस्कृतिक सुधारणा
कोल्हाटी आणि डोंबारी समाजाला केवळ 'मनोरंजन' म्हणून न पाहता, त्यांना सन्मान देणे ही मोठी सुधारणा ठरेल. त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी आणि स्थिर जीवनासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. त्यांच्याकडे असलेली ही दुर्मिळ कला जतन करणे, ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.
या कलेतून मिळणारे बोध:
- शरीर आणि मन सुदृढ ठेवण्यासाठी शिस्त आणि सराव महत्त्वाचा आहे.
- प्रत्येक कलाकाराचा आणि त्याच्या कलेचा आदर करा.
- भटक्या जमातींच्या विकासासाठी संवेदनशील राहा.
लोककलेच्या या अनोख्या वारशाला आपण सावरूया!